3 yếu tố cốt lõi để “cá mập” ngoại dồn, giữ tiền trong chứng khoán Việt Nam

Việt Nam sẽ chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9 năm nay, đánh dấu cột mốc quan trọng sau nhiều năm cải cách thị trường vốn nhằm nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

FTSE Russell cho biết việc nâng hạng phản ánh những cải thiện về cơ chế giao dịch, mô hình môi giới toàn cầu, quy trình thanh toán và mức độ mở cửa của thị trường. Quá trình đưa cổ phiếu Việt Nam vào các bộ chỉ số FTSE sẽ được triển khai theo nhiều giai đoạn từ cuối năm 2026 đến năm 2027.

Theo Reuters, nhiều tổ chức quốc tế dự báo sự kiện này có thể mở ra hàng tỷ USD dòng vốn mới từ các quỹ đầu tư thụ động và chủ động. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ nhiều thị trường mới nổi cho thấy nâng hạng chủ yếu giúp thị trường được chú ý nhiều hơn, chứ chưa đồng nghĩa với việc nhà đầu tư sẽ sẵn sàng gắn bó trong dài hạn.

Trong bối cảnh các quỹ đầu tư toàn cầu ngày càng coi trọng quản trị doanh nghiệp, tính minh bạch và chất lượng dữ liệu ESG, họ không chỉ nhìn vào việc doanh nghiệp có công bố báo cáo phát triển bền vững hay không, mà còn đánh giá tính độc lập của hội đồng quản trị, mức độ minh bạch về cơ cấu sở hữu, cũng như độ tin cậy và khả năng kiểm chứng của dữ liệu ESG. Đây mới là những yếu tố quyết định liệu sự quan tâm ban đầu có thể chuyển hóa thành dòng vốn dài hạn.

HỎI – ĐÁP CHUYÊN GIA

Câu hỏi: Việt Nam sẽ chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi từ tháng 9 năm nay. Theo ông, việc nâng hạng này có đủ để tạo dựng niềm tin và thu hút dòng vốn dài hạn từ các nhà đầu tư quốc tế hay không?

Khi đánh giá một doanh nghiệp Việt Nam, các quỹ đầu tư thực sự quan tâm đến những yếu tố nào về quản trị doanh nghiệp, tính minh bạch và chất lượng dữ liệu ESG trước khi quyết định rót vốn?

Ông Jason Martin Lusk, Nhà sáng lập kiêm Đối tác điều hành của Clickable Impact

Theo tôi, điều quan trọng cần phân biệt là “thu hút sự chú ý” và “tạo dựng niềm tin”. Hai điều này không giống nhau.

Việc FTSE Russell chính thức nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp từ tháng 9 chắc chắn sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam thu hút sự quan tâm lớn hơn từ các nhà đầu tư quốc tế. Các quỹ đầu tư thụ động bám theo chỉ số của FTSE Russell sẽ tự động phân bổ một phần danh mục vào cổ phiếu Việt Nam. Đồng thời, việc nâng hạng cũng có thể khiến nhiều quỹ đầu tư chủ động dành sự quan tâm nhiều hơn đến thị trường Việt Nam.

Tuy nhiên, chỉ đầu tư cho báo cáo ESG là chưa đủ để tạo dựng niềm tin với các nhà đầu tư quốc tế. Các quỹ đầu tư luôn đánh giá doanh nghiệp dựa trên mức độ rủi ro. Thực tế, nhiều nhà đầu tư nước ngoài vẫn còn thận trọng khi đánh giá chất lượng quản trị doanh nghiệp của các công ty niêm yết tại Việt Nam nên họ thường áp dụng mức chiết khấu trong định giá.

Sự thận trọng này không phải không có cơ sở. Theo ASEAN Corporate Governance Scorecard – bộ tiêu chí đánh giá quản trị doanh nghiệp niêm yết trong khu vực dựa trên các nguyên tắc của OECD – doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang xếp ở nhóm cuối so với nhiều quốc gia ASEAN.

Theo tôi, để chuyển sự quan tâm của nhà đầu tư thành dòng vốn dài hạn và cải thiện định giá doanh nghiệp, các công ty Việt Nam cần tập trung vào 3 yếu tố cốt lõi.

Thứ nhất là tính độc lập thực chất của hội đồng quản trị.

Pháp luật Việt Nam hiện đã quy định doanh nghiệp niêm yết phải có thành viên hội đồng quản trị độc lập và Ủy ban Kiểm toán. Bên cạnh đó, Bộ Quy tắc Quản trị công ty được ban hành vào tháng 2 năm nay, trên cơ sở tham chiếu các nguyên tắc quản trị của G20 và OECD, cũng đã nâng cao các chuẩn mực quản trị doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn tình trạng thành viên hội đồng quản trị độc lập chỉ tồn tại trên danh nghĩa, được bổ nhiệm để đáp ứng yêu cầu pháp lý thay vì thực sự đóng vai trò giám sát, phản biện và tạo sự cân bằng trong quá trình ra quyết định.

Thứ hai là minh bạch về cơ cấu sở hữu.

Nhà đầu tư quốc tế luôn muốn biết ai là chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng của doanh nghiệp và liệu có tồn tại nguy cơ chuyển lợi ích thông qua các giao dịch với bên liên quan hay không. Dù Luật Doanh nghiệp đã bổ sung quy định về xác định chủ sở hữu hưởng lợi, mức độ tuân thủ và hiệu quả thực thi vẫn là những vấn đề được các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm.

Thứ ba là chất lượng dữ liệu và công bố thông tin.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp vẫn công bố thông tin chủ yếu để đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý, thay vì phục vụ nhu cầu phân tích của nhà đầu tư. Thông tin còn thiếu tính so sánh với các chuẩn mực quốc tế, chủ yếu được công bố bằng tiếng Việt và chưa tích hợp đầy đủ dữ liệu ESG được kiểm chứng độc lập.

Trong khi đó, nhà đầu tư quốc tế không thể đánh giá những thông tin mà họ không thể tiếp cận hoặc không đủ cơ sở để tin cậy.

Việc FTSE Russell nâng hạng sẽ tạo động lực để doanh nghiệp cải thiện chất lượng công bố thông tin và dữ liệu ESG. Tuy nhiên, đây sẽ là một quá trình không đơn giản, đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc vào hệ thống quản trị, năng lực công bố thông tin và chất lượng dữ liệu.

Theo tôi, hội đồng quản trị cần trao quyền thực chất hơn cho Ủy ban Kiểm toán, nâng cao năng lực của các thành viên độc lập để họ có thể đánh giá hiệu quả hoạt động và chất vấn ban điều hành, đồng thời chuẩn hóa việc công bố thông tin theo các chuẩn mực quốc tế, bảo đảm các dữ liệu quan trọng được kiểm chứng độc lập. Đại hội đồng cổ đông cũng cần được phát huy đúng vai trò là diễn đàn đối thoại minh bạch giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Tôi đánh giá cao những nỗ lực của Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD) và Hội Thành viên Hội đồng Quản trị Độc lập Việt Nam (VNIDA) trong việc nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Việc FTSE Russell nâng hạng sẽ mở ra cơ hội thu hút thêm dòng vốn quốc tế vào Việt Nam, nhưng để dòng vốn đó được duy trì và mở rộng, doanh nghiệp cần tạo dựng được niềm tin thông qua những cải thiện thực chất về quản trị, minh bạch và chất lượng dữ liệu ESG.