Số hóa giấy tờ nhà đất: Mua bán, vay ngân hàng sẽ thay đổi ra sao?

Từ ngày 1/9, Nghị định 326/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về định danh địa điểm chính thức có hiệu lực. Một trong những điểm đáng chú ý là người sở hữu nhà đất sẽ có mã định danh riêng, có thể tra cứu thông tin trên VNeID và không phải cung cấp lại những dữ liệu đã có khi thực hiện thủ tục hành chính.

Rút ngắn thủ tục vay vốn, thuận tiện trong mua bán

Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS Huỳnh Phước Nghĩa, Đại học Kinh tế TPHCM (UEH), cho rằng khi dữ liệu đất đai và nhà ở được số hóa đầy đủ, nhiều khâu trung gian trong giao dịch bất động sản có thể được đơn giản hóa. Nếu thông tin về tài sản được định danh, xác thực và cập nhật đầy đủ trên hệ thống, việc kiểm tra pháp lý sẽ thuận tiện hơn, thay thế dần một số nghiệp vụ vốn phụ thuộc vào hồ sơ giấy và sự tham gia của nhiều bên.

Đáng chú ý, dữ liệu này có thể hỗ trợ quá trình vay vốn ngân hàng. Khi thông tin về thửa đất, nhà ở, chủ sở hữu và tình trạng pháp lý được xác thực, ngân hàng có thêm cơ sở để kiểm tra, thẩm định tài sản bảo đảm.

Hiện hồ sơ vay có tài sản thế chấp thường phải trải qua nhiều bước kiểm tra về quyền sở hữu, tình trạng pháp lý, quy hoạch và các thông tin liên quan. Khi những dữ liệu này được kết nối trên một hệ thống thống nhất, một số khâu đối chiếu, xác minh có thể được rút ngắn, qua đó hỗ trợ xử lý hồ sơ vay nhanh hơn.

“Đây không chỉ là câu chuyện cấp sổ hay mua bán nhà đất. Khi dữ liệu được liên thông, rất nhiều thủ tục phía sau như xây dựng, vay vốn, quản lý quy hoạch… cũng có thể được hưởng lợi”, TS Nghĩa nói.

Giá trị của số hóa không đơn thuần nằm ở việc chuyển hồ sơ giấy sang môi trường điện tử mà quan trọng hơn là hình thành dữ liệu tài sản có thể được xác thực và sử dụng cho nhiều mục đích. Với người mua, đây là cơ sở để tiếp cận và đối chiếu thông tin chính thức về bất động sản trước khi giao dịch.

“Minh bạch là lợi ích rất quan trọng. Khi dữ liệu tài sản được số hóa, người mua có thể tiếp cận thông tin rõ ràng hơn, qua đó giảm những rủi ro vốn tồn tại trong giao dịch bất động sản”, ông Nghĩa phân tích.

Khi thông tin về thửa đất, nhà ở, quyền sử dụng và tình trạng pháp lý được quản lý trên một hệ thống thống nhất, những rủi ro liên quan đến tài sản không đủ điều kiện giao dịch, tranh chấp hoặc thông tin không chính xác có thể được phát hiện sớm hơn. Người mua cũng có thể đối chiếu dữ liệu chính thức thay vì chỉ dựa vào giấy tờ do bên bán cung cấp, qua đó hạn chế tranh chấp phát sinh sau giao dịch.

Không dừng ở mua bán và vay vốn, dữ liệu được liên thông còn có thể hỗ trợ cấp phép xây dựng và quản lý quy hoạch. Khi thông tin về thửa đất, chủ sở hữu, hiện trạng và các dữ liệu liên quan được tích hợp, cơ quan quản lý có thể kiểm tra nhanh hơn việc một bất động sản có phù hợp với quy hoạch, điều kiện xây dựng hay không.

Về lâu dài, dữ liệu đất đai số cũng giúp thay đổi phương thức quản lý nhà nước, từ kiểm tra chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy sang quản trị dựa trên dữ liệu. Các trường hợp có dấu hiệu sai phạm, tranh chấp hoặc vi phạm quy định có thể được phát hiện, theo dõi và xử lý nhanh hơn.

“Nhà nước quản lý cũng hiệu quả hơn vì dữ liệu được cập nhật và kết nối. Khi phát sinh sai phạm, cơ quan quản lý có thể truy xuất thông tin nhanh thay vì phải kiểm tra từng bộ hồ sơ giấy”, TS Huỳnh Phước Nghĩa nhận định.

Dữ liệu sổ đỏ thay dần giấy tờ

Chính phủ ban hành Nghị quyết 229/NQ-CP nhằm đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, sử dụng đất, hướng tới quản trị hiện đại, công khai, minh bạch và dựa trên dữ liệu số. Đến hết năm 2027, cơ bản hoàn thành Hệ thống thông tin quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TPHCM cho rằng quản lý đất đai trên không gian số là hướng đi quan trọng. Mới đây, Viện kiến nghị định danh từng thửa đất, tích hợp số lô, số thửa vào căn cước công dân và cấp sổ đỏ lần đầu trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Số hóa thủ tục được kỳ vọng giảm thời gian, chi phí đi lại, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và nguy cơ nhũng nhiễu, đồng thời giảm áp lực khiếu nại, tố cáo.

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TPHCM, cho rằng cấp sổ đỏ lần đầu trên không gian số là giải pháp thiết thực, vừa nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục, vừa tăng trách nhiệm của người dân trong cung cấp, xác nhận thông tin chính xác về nguồn gốc sử dụng đất.

Trên thực tế, người dân hiện có thể tra cứu thông tin Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên VNeID bằng tài khoản định danh điện tử mức 2. Sau khi đăng nhập, người dùng chọn chức năng tìm kiếm và mục “Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất”; nếu dữ liệu đã được đồng bộ, các thông tin liên quan sẽ được hiển thị.

Trước đó, tháng 2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hướng dẫn kết nối, khai thác dữ liệu Giấy chứng nhận. Theo đó, dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai nếu đáp ứng điều kiện có thể được khai thác, sử dụng để thay thế giấy tờ trong hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính.