Chứng khoán thủng mốc 1.800 điểm dù sắp nâng hạng, chuyện gì đang xảy ra?

VN-Index tiếp tục gây thất vọng khi thủng mốc 1.800 điểm sau phiên rớt hơn 34 điểm ngày 11/9. Một loạt cổ phiếu bị bán tháo, nhất là các mã dòng chứng khoán, ngân hàng.

Trên khắp các diễn đàn, nhiều nhà đầu tư bất ngờ trước đà lao dốc mạnh của thị trường, trong bối cảnh đang có thông tin tích cực về việc FTSE chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Chị Giang Thanh, một nhà đầu tư ở TPHCM tham gia thị trường 3 năm, không giấu nỗi thất vọng khi nhìn VN-Index những ngày này. 

“Thị trường tăng thì chỉ có một vài mã đi lên, còn khi chỉ số chung lao dốc thì phần lớn các mã cổ phiếu đều giảm điểm. Danh mục đầu tư của tôi nhiều mã đã lỗ trên 30% dù tôi nắm giữ cả năm nay”, chị Thanh than.

Rào cản từ lãi suất cao

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Đinh Đức Minh, Giám đốc Đầu tư Cấp cao VinaCapital, cho rằng việc FTSE nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi rõ ràng là thông tin tích cực. Tuy nhiên, thanh khoản thị trường lại suy giảm liên tục từ đầu năm. Trong tháng 8, giá trị giao dịch bình quân trên ba sàn chỉ đạt khoảng 18.700 tỷ đồng mỗi ngày, chưa bằng một nửa so với mức ghi nhận vào tháng 1.

Nhà đầu tư vẫn đang giao dịch khá thận trọng khi thị trường còn chịu tác động của nhiều yếu tố chưa thuận lợi. Mặt bằng lãi suất tăng trở lại kể từ cuối năm ngoái khi nhu cầu vốn của nền kinh tế gia tăng, đặc biệt liên quan đến dự án hạ tầng và bất động sản quy mô lớn. Điều này khiến dòng tiền trở nên thận trọng hơn với các tài sản rủi ro như cổ phiếu.

Môi trường bên ngoài vẫn tiềm ẩn nhiều bất định. Những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã làm gia tăng lo ngại về triển vọng kinh tế toàn cầu, lạm phát và giá năng lượng. Giá dầu đã tăng trên 100 USD/thùng. Khi mức độ bất định tăng lên, nhà đầu tư thường có xu hướng giảm tỷ trọng tài sản rủi ro và chờ đợi thêm các tín hiệu rõ ràng hơn.

“Dù VN-Index tăng 2,7% trong 8 tháng đầu năm, nhưng độ rộng thị trường lại khá tiêu cực. Trong tổng số 405 cổ phiếu trên HOSE, có tới 274 mã giảm giá, chiếm hơn 2/3 thị trường. Chỉ số vẫn tăng nhưng khả năng tạo ra lợi nhuận thực tế đối với đa số nhà đầu tư lại không dễ dàng”, ông Minh nói.

Ông Trương Quang Bình, Giám đốc Nghiên cứu và Phân tích, Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam, cho rằng nền thanh khoản thị trường đang thấp kéo dài quanh vùng 13.900-14.500 tỷ đồng/phiên, giảm hơn khoảng 55% so với đỉnh thanh khoản hồi tháng 1 (hơn 31.500 tỷ đồng/phiên). Đây là dấu hiệu của một thị trường đang ở trạng thái “chờ xác nhận” thay vì thiếu tiền hay mất niềm tin…

Về dài hạn thị trường đang có triển vọng rất tốt, nhưng ngắn hạn có một số rủi ro nhất định cần lưu ý là khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất trong tháng 9 trước sức ép lạm phát. Mặt bằng lãi suất trong nước duy trì ở mức cao so với trước; rủi ro thuế quan từ Mỹ…

“Sau khi các rủi ro được xác nhận xong thì thị trường sẽ chính thức bước vào chu kỳ tăng trưởng dài hạn, thời điểm có thể là cuối năm nay, đầu 2027”, ông Bình nói. 

Bao giờ dòng tiền khối ngoại đảo chiều?

Dự kiến khoảng 2 tỷ USD từ các quỹ đầu tư thụ động sau khi được FTSE Russell nâng hạng sẽ chảy vào, dòng tiền sau nâng hạng có đủ lớn để thay đổi xu hướng bán ròng của khối ngoại từ đầu năm tới nay?

Theo các chuyên gia, nhà đầu tư toàn cầu đang có khá nhiều cơ hội đầu tư hấp dẫn, đặc biệt trong các lĩnh vực như công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn.

Trong khi đó, thị trường chứng khoán Việt Nam lại thiếu vắng các doanh nghiệp quy mô lớn thuộc những nhóm ngành này.

Ông Đinh Đức Minh phân tích, cơ cấu thị trường vẫn tập trung chủ yếu vào hai ngành bất động sản và ngân hàng, hiện chiếm lần lượt khoảng 32% và 29% VN-Index. Đây là những ngành có tính chu kỳ khá cao và chịu ảnh hưởng lớn từ môi trường kinh tế, lãi suất.

Mặt bằng lãi suất toàn cầu đang duy trì ở mức cao. Chẳng hạn như ở Mỹ, lợi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm đã tăng từ khoảng 4-4,2% giai đoạn đầu năm lên trên 4,8% hiện nay. Khi các tài sản có mức độ an toàn cao mang lại lợi suất hấp dẫn hơn, nhà đầu tư quốc tế thường sẽ cân nhắc kỹ hơn trước khi phân bổ vốn vào các thị trường mới nổi và cận biên.

Theo nhiều dự báo khác nhau, thị trường chứng khoán Việt Nam có thể thu hút khoảng 2 tỷ USD từ các quỹ đầu tư thụ động sau khi được FTSE Russell nâng hạng. Xét về quy mô tuyệt đối, đây không phải là con số quá lớn. Tuy nhiên, trong bối cảnh thanh khoản thị trường đang suy giảm và nhà đầu tư nước ngoài đã liên tục bán ròng, sự xuất hiện của một nguồn vốn ngoại mới vẫn là yếu tố hỗ trợ tích cực đối với tâm lý thị trường.

“Việc được nâng hạng giúp thị trường Việt Nam tiếp cận một tập nhà đầu tư rộng hơn, nâng cao mức độ hiện diện trong danh mục của các quỹ đầu tư toàn cầu”, ông Minh dự báo. 

Theo ông Trương Quang Bình, việc dòng vốn sau nâng hạng có đủ lớn để đảo chiều xu hướng hay không, cần tách bạch hai lớp dòng vốn. Cụ thể, dòng vốn thụ động bắt buộc từ các quỹ theo dõi bộ chỉ số FTSE – chắc chắn xảy ra quanh ngày hiệu lực 21/9 tới nhưng có tính chất một lần, kỹ thuật, không đủ để tạo xu hướng bền vững.

Lớp thứ hai, quan trọng hơn nhiều, là dòng vốn chủ động của các quỹ mở rộng tỷ trọng Việt Nam theo sau đó, dòng này thường đến chậm hơn 6-18 tháng sau ngày hiệu lực. Đồng thời, phụ thuộc vào việc Việt Nam tiếp tục cải thiện hạ tầng giao dịch (thanh toán không yêu cầu ký quỹ trước, hệ thống đối tác bù trừ trung tâm), mở rộng nguồn cung hàng hoá chất lượng, và duy trì tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp.