Ăn thức ăn thừa hâm đi hâm lại, người phụ nữ 74 tuổi suy thận nặng, suýt phải chạy thận

Chức năng thận suy giảm nhanh vì thói quen ăn uống

Theo thông tin từ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khoảng hai tuần trước, bà Bính, 74 tuổi, nhập viện trong tình trạng mệt mỏi, ăn uống kém, cơ thể suy kiệt. Kết quả kiểm tra cho thấy độ lọc cầu thận (eGFR) giảm đột ngột còn 6,7 mL/phút/1,73 m², tương ứng mức suy giảm chức năng thận rất nặng.

TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu của bệnh viện cho biết người bệnh bị tổn thương thận cấp trên nền bệnh thận mạn. Tình trạng này nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn đến các rối loạn nguy hiểm như tăng kali máu, toan chuyển hóa, quá tải dịch hoặc hội chứng urê huyết, thậm chí phải lọc máu cấp cứu.

Để tìm nguyên nhân khiến chức năng thận suy giảm nhanh, bác sĩ Dung khai thác kỹ tiền sử bệnh, các loại thuốc người bệnh đang sử dụng… Được biết người bệnh luôn tuân thủ phác đồ điều trị và không sử dụng thêm thuốc bên ngoài.

Tuy nhiên, khai thác sâu hơn về sinh hoạt và chế độ ăn uống, bác sĩ phát hiện bà Bính có thói quen bảo quản thức ăn trong tủ lạnh rồi hâm đi hâm lại nhiều lần vì tiếc bỏ đi. Khoảng một tuần trước khi nhập viện, bà bắt đầu ăn uống kém, sợ thức ăn, mệt mỏi và thường xuyên buồn ngủ.

Bác sĩ Dung nhận định người bệnh có thể đã gặp tình trạng nhiễm trùng hoặc rối loạn tiêu hóa liên quan đến thực phẩm, từ đó dẫn đến mất nước, giảm thể tích tuần hoàn và giảm tưới máu cho thận. Đây có thể là yếu tố thúc đẩy tổn thương thận cấp trên nền chức năng thận vốn đã suy giảm.

Vì sao người bệnh thận dễ bị tổn thương khi mất nước?

Theo bác sĩ Dung, ở người bệnh thận mạn, khả năng thích nghi của thận trước những thay đổi về huyết động và cân bằng nước, điện giải thường kém hơn người khỏe mạnh. Vì vậy, một đợt nôn ói, tiêu chảy, sốt hoặc nhiễm trùng đường tiêu hóa gây mất nước cũng có thể khiến chức năng thận giảm nhanh.

“Khi cơ thể mất nhiều nước, thể tích tuần hoàn giảm, huyết áp và lượng máu đến thận có thể giảm theo. Thận vốn đã suy sẽ khó thích nghi, khiến chức năng lọc cầu thận tụt nhanh”, bác sĩ Dung giải thích.

Thực phẩm được bảo quản hoặc hâm nóng không đúng cách có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển hoặc độc tố vi khuẩn tích tụ. Một số tác nhân gây ngộ độc thực phẩm thường gặp gồm Salmonella, E. coli và Staphylococcus aureus. Nếu nhiễm khuẩn hoặc ngộ độc gây nôn ói, tiêu chảy, sốt và mất nước, người bệnh có thể bị giảm tưới máu thận, từ đó làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp.

Với người đang mắc bệnh thận mạn, tình trạng này đặc biệt đáng lưu ý bởi chức năng thận vốn đã suy giảm. Khi tổn thương cấp xảy ra, độ lọc cầu thận có thể giảm sâu trong thời gian ngắn và người bệnh có nguy cơ xuất hiện các biến chứng rối loạn điện giải, toan kiềm hoặc quá tải dịch.

Chức năng thận chạm đáy nhưng vẫn tránh được lọc máu cấp cứu

Theo bác sĩ Dung, khi eGFR giảm xuống mức rất thấp, bác sĩ cần đánh giá toàn diện tình trạng người bệnh để quyết định có cần lọc máu hay không. Không phải mọi trường hợp eGFR dưới 10 mL/phút/1,73 m² đều bắt buộc phải lọc máu ngay; chỉ định còn phụ thuộc vào các biến chứng và diễn biến lâm sàng.

Ở bà Bính, dù chức năng thận giảm nghiêm trọng, người bệnh vẫn còn đi tiểu được. Ê-kíp khoa Nội thận – Lọc máu quyết định tích cực điều trị tổn thương thận cấp trên nền bệnh thận mạn, ưu tiên khôi phục tưới máu thận, kiểm soát rối loạn điện giải và xử lý nguyên nhân gây bệnh, đồng thời theo dõi sát các dấu hiệu có thể buộc phải lọc máu cấp cứu.

Bệnh nhân được bù dịch phù hợp với tình trạng tim mạch và lượng nước tiểu, điều trị rối loạn điện giải, kiểm soát huyết áp và đường huyết, đồng thời điều trị nguyên nhân nhiễm trùng đường tiêu hóa. Các chỉ số kali máu, tình trạng toan chuyển hóa, lượng nước tiểu và cân bằng dịch được theo dõi chặt chẽ.

Sau quá trình điều trị, bà Bính đáp ứng tốt, ăn uống dần trở lại, tỉnh táo và khỏe hơn. Sau một tuần, bà được xuất viện khi eGFR tăng lên 17,48 mL/phút/1,73 m². Người bệnh chưa cần lọc máu.

Sau lần nhập viện, người phụ nữ 74 tuổi cho biết sẽ thay đổi thói quen ăn uống, không vì tiếc thức ăn mà tiếp tục sử dụng thực phẩm đã bảo quản quá lâu hoặc hâm đi hâm lại nhiều lần.

Người bệnh suy thận cần lưu ý gì khi ăn uống?

Bác sĩ Dung nhấn mạnh, sau đợt tổn thương thận cấp, bà Bính cần tiếp tục tuân thủ chế độ điều trị và dinh dưỡng phù hợp để bảo vệ phần chức năng thận còn lại, hạn chế nguy cơ tái diễn.

Người bệnh nên ăn chín, uống sôi, ưu tiên thực phẩm mới chế biến và bảo quản thực phẩm đúng cách. Không nên sử dụng thức ăn có dấu hiệu ôi thiu, biến đổi mùi vị hoặc được lưu trữ quá lâu; đặc biệt tránh thói quen hâm đi hâm lại nhiều lần.

Với người bệnh suy thận, lượng đạm cần được cá thể hóa theo giai đoạn bệnh, tình trạng dinh dưỡng và phương pháp điều trị. Theo bác sĩ, người bệnh có thể cần duy trì lượng đạm ở mức phù hợp, khoảng 0,6–0,8 g/kg cân nặng/ngày trong một số trường hợp chưa lọc máu, nhưng không nên tự áp dụng mức này nếu chưa được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng đánh giá cụ thể.

Bên cạnh đó, người bệnh cần kiểm soát lượng muối, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm giàu kali, phốt pho nếu có chỉ định. Lượng nước cũng cần được điều chỉnh dựa trên chức năng thận, lượng nước tiểu, tình trạng phù và bệnh lý tim mạch đi kèm, thay vì tự ý uống thật nhiều hoặc hạn chế nước quá mức.

Người bệnh suy thận cũng cần tránh tự ý sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm nhóm NSAIDs như ibuprofen, diclofenac… nếu chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi một số thuốc trong nhóm này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận, đặc biệt ở người đã có bệnh thận từ trước.

Bác sĩ Dung khuyến cáo người bệnh suy thận cần tái khám định kỳ để kiểm tra creatinin, eGFR, điện giải, nước tiểu và các chỉ số liên quan. Khi xuất hiện các dấu hiệu như nôn ói, tiêu chảy, sốt, ăn uống kém, tiểu ít, phù, khó thở, mệt lả hoặc rối loạn ý thức, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được kiểm tra chức năng thận và điện giải.

Phát hiện và điều trị sớm tổn thương thận cấp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn phần chức năng thận còn lại, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ phải lọc máu cấp cứu.