Nhà đầu tư cá nhân “gánh” chứng khoán: Lực đỡ hay rủi ro tiềm ẩn?

Theo dữ liệu từ Trung tâm Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), đến cuối tháng 5, toàn thị trường có hơn 13,1 triệu tài khoản chứng khoán, tăng khoảng 1,3 triệu tài khoản so với đầu năm.

Nhà đầu tư cá nhân “gánh” thị trường

Số lượng tài khoản chứng khoán tăng nhanh cho thấy dòng tiền cá nhân vẫn tiếp tục chảy mạnh vào thị trường, đặc biệt khi lãi suất tiết kiệm duy trì ở mức thấp và nhiều nhóm cổ phiếu ghi nhận diễn biến tích cực.

Dòng vốn từ nhà đầu tư cá nhân đã và đang là trụ đỡ, gánh thị trường chứng khoán khi dòng vốn ngoại liên tục rút ròng. Không chỉ gia tăng về số lượng tài khoản mà thanh khoản thị trường cũng có lúc bùng nổ lên hàng tỷ USD (trong đó hơn 90% giá trị giao dịch đến từ nhà đầu tư cá nhân).

Giới phân tích cho rằng sự gia tăng nhanh của số lượng tài khoản là tín hiệu tích cực đối với sự phát triển của thị trường vốn trong dài hạn. Tuy nhiên, điều này cũng dẫn đến nhiều vấn đề trong bối cảnh dòng tiền cá nhân ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường.

Trao đổi với phóng viên Dân trí tại số ChatToday ngày 16/6, ông Nguyễn Thế Minh – Giám đốc Khối ngân hàng đầu tư kiêm Phó Giám đốc kinh doanh Chứng khoán An Bình – cho biết việc dòng tiền nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng lớn khiến chỉ số biến động. Bởi, đa số nhà đầu tư cá nhân trong nước vẫn còn tư duy lướt sóng, đầu tư “3 chữ cái”.

Rủi ro thứ hai liên quan đến tính đòn bẩy, ông Minh chỉ ra do nhà đầu tư cá nhân rất thích dùng margin (vay ký quỹ). Hệ quả, những tháng gần đây tuy thanh khoản thị trường thấp, chỉ số biến động mạnh song dư nợ margin tại các công ty chứng khoán liên tục tăng cao. “Rõ ràng, margin cũng là một yếu tố khiến rủi ro thị trường tăng cao”, chuyên gia nhấn mạnh.

Cuối cùng, khi thị trường thống lĩnh bởi dòng vốn cá nhân như hiện nay, cũng khiến nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp giảm đi. Và điều này khiến thị trường càng thêm trầm lắng, hàng hóa không đa dạng và chưa đủ sức hấp dẫn dòng vốn ngoại trở lại.

Dòng vốn ngoại liên tục rút ròng, do đâu?

Về dòng vốn nhà đầu tư nước ngoài, xu hướng rút ròng vẫn chưa dừng lại. Có nhiều lý do chính khiến dòng vốn ngoại rút ròng liên tục. Thứ nhất, môi trường lãi suất cao trên toàn cầu.

Kể từ năm 2022, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã liên tục tăng mạnh lãi suất để kiềm chế lạm phát. Việc lãi suất tại các thị trường lớn như Mỹ neo ở mức cao đã khiến dòng tiền có xu hướng rút ra khỏi các thị trường mới nổi (Emerging Markets) và cận biên để quay trở về Mỹ.

Thứ hai, thay đổi chính sách tiền tệ của Nhật Bản. Theo ông Minh, đây là một yếu tố quan trọng tác động đến dòng vốn toàn cầu. Trước đây, nhà đầu tư thường vay đồng Yên với lãi suất cực thấp để đầu tư vào các thị trường có tỷ suất sinh lời cao hơn. Tuy nhiên, khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất trong giai đoạn 2024-2025, hoạt động này bị thu hẹp, buộc các tổ chức phải bán tài sản tại các thị trường mới nổi để rút vốn về.

Thứ ba, sự dịch chuyển dòng vốn sang các nhóm ngành công nghệ và AI. Dòng tiền toàn cầu đang có sự ưu tiên rõ rệt, tập trung vào các thị trường có những doanh nghiệp dẫn đầu về công nghệ, chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đài Loan (Trung Quốc). Trong khi đó, Việt Nam hiện chưa có nhiều hàng hóa thuộc các nhóm ngành hấp dẫn này để giữ chân hoặc thu hút thêm dòng vốn ngoại.

Thứ tư, áp lực từ lãi suất trong nước tăng. Từ cuối quý III/2025 đến quý I, lãi suất trong nước của Việt Nam có dấu hiệu nóng lên, do vấn đề thanh khoản hệ thống ngân hàng. Môi trường lãi suất cao làm tăng chi phí vốn và khiến dòng tiền trở nên thận trọng hơn với các kênh đầu tư rủi ro như chứng khoán.

Cuối cùng là rủi ro địa chính trị. Hiện nay, các biến động địa chính trị thế giới, điển hình như căng thẳng giữa Mỹ và Iran, đã tạo ra tâm lý lo ngại, dẫn đến các đợt điều chỉnh mạnh và thúc đẩy dòng vốn ngoại rút về các kênh trú ẩn an toàn hơn.

Đặc biệt, làn sóng IPO tại Việt Nam tuy bùng nổ, song chuyên gia cho rằng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của khối ngoại để thu hút dòng tiền quay trở lại.

Dù vậy, dự báo nửa cuối năm, cụ thể là từ tháng 8, thị trường dự kiến sẽ có những chuyển biến lạc quan hơn. Động lực thứ nhất đến từ việc thị trường được nâng hạng sẽ thu hút dòng vốn ngoại tỷ USD mới – bù đắp cho dòng vốn rút ròng từ năm 2022 đến nay.

Cùng với đó, sự thoái vốn của khối doanh nghiệp Nhà nước, tập trung tại nhóm viễn thông, dầu khí, tài chính… đặc biệt đúng với khẩu vị của khối ngoại, cũng dự báo tạo cú huých mới cho thị trường.