Trẻ thường xuyên ngủ cùng mẹ và ngủ với người chăm sóc khác có gì khác biệt?

Một bà mẹ có hai con sinh đôi chia sẻ rằng, từ khi mới sinh, một bé ngủ cùng bà nội, bé còn lại ngủ cùng mẹ. Khi các con gần một tuổi, chị nhận thấy bé ngủ với bà có vẻ ít quấn quýt mình hơn so với em. Từ trải nghiệm này, nhiều cha mẹ đặt câu hỏi: Trẻ thường xuyên ngủ cùng mẹ và trẻ ngủ với người chăm sóc khác có thực sự khác nhau?

Thực tế, sự gắn bó giữa trẻ và người chăm sóc chịu ảnh hưởng bởi thời gian ở bên nhau, cách đáp ứng nhu cầu, sự tương tác và cảm giác an toàn mà trẻ nhận được. Việc ngủ cùng ai chỉ là một phần trong quá trình đó.

5 điểm khác biệt có thể nhận thấy ở trẻ ngủ cùng và trẻ không ngủ cùng mẹ

Cảm giác an toàn và trạng thái tâm lý

Trong những tháng đầu đời, trẻ phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn. Khi đói, buồn ngủ, khó chịu hoặc sợ hãi, trẻ cần được nhận biết và đáp ứng kịp thời.

Nếu mẹ thường xuyên ở bên, cho bú, ôm ấp và dỗ dành khi con thức giấc, trẻ có nhiều cơ hội hình thành cảm giác thân thuộc với mẹ. Giọng nói, mùi hương và sự tiếp xúc gần gũi giúp trẻ nhận biết người chăm sóc quen thuộc.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa trẻ ngủ với bà nội, bố hoặc người chăm sóc khác sẽ thiếu an toàn tâm lý. Một người chăm sóc ổn định, dịu dàng và nhạy bén với tín hiệu của trẻ vẫn có thể xây dựng mối quan hệ gắn bó tích cực. Điều quan trọng không đơn thuần là trẻ ngủ cạnh ai, mà là khi trẻ cần, có người hiểu và đáp ứng nhu cầu của con hay không.

Mức độ thân thiết với từng thành viên trong gia đình

Trẻ nhỏ chưa hiểu khái niệm huyết thống hay thứ bậc. Sự thân thuộc của trẻ hình thành qua những trải nghiệm lặp đi lặp lại: Ai cho ăn, thay tã, tắm rửa, dỗ dành, chơi cùng và chăm sóc khi khó chịu.

Vì vậy, em bé được bà chăm sóc phần lớn thời gian có thể quấn quýt bà hơn mẹ. Ngược lại, nếu mẹ là người đáp ứng nhu cầu chính, trẻ sẽ tìm đến mẹ nhiều hơn. Điều này không có nghĩa trẻ yêu người này ít hơn người kia. Trẻ hoàn toàn có thể gắn bó an toàn với nhiều người, miễn là nhận được sự quan tâm nhất quán.

Cơ hội tương tác và phát triển não bộ

Trong năm đầu đời, não bộ trẻ phát triển rất nhanh. Những trải nghiệm như được trò chuyện, nhìn vào khuôn mặt người thân, nghe giọng nói và ôm ấp đều hỗ trợ quá trình này.

Chưa có căn cứ khẳng định trẻ ngủ cùng mẹ sẽ có não bộ phát triển tốt hơn trẻ ngủ với bà hoặc người chăm sóc khác. Não bộ phát triển cần tổng hòa nhiều yếu tố như dinh dưỡng, giấc ngủ, sức khỏe và môi trường tương tác. Dù người trực tiếp chăm sóc là mẹ, bà hay bố, điều cốt lõi vẫn là tạo cho trẻ môi trường an toàn, giàu tương tác.

Khả năng nhận biết và khám phá thế giới

Trẻ học hỏi thông qua trải nghiệm hằng ngày. Mỗi người chăm sóc có thói quen, cách giao tiếp và kinh nghiệm khác nhau. Mẹ có thể quen với phương pháp chăm sóc hiện đại, trong khi bà có nhiều kinh nghiệm thực tế.

Gia đình nên thống nhất các nguyên tắc chăm sóc cơ bản, tránh áp dụng quan niệm lỗi thời hoặc cách nuôi dạy thiếu an toàn. Đồng thời, hãy dành cho trẻ không gian khám phá phù hợp, khuyến khích con quan sát, cầm nắm và vận động.

Cơ hội phát triển ngôn ngữ

Ngôn ngữ của trẻ phát triển thông qua nghe, quan sát và tương tác. Khi người chăm sóc thường xuyên trò chuyện, gọi tên đồ vật, đọc sách và phản hồi âm thanh của trẻ, trẻ sẽ có thêm cơ hội học giao tiếp.

Không thể kết luận trẻ ở với mẹ sẽ phát triển ngôn ngữ tốt hơn trẻ ở với bà. Điều quyết định nằm ở việc người chăm sóc có thường xuyên trò chuyện trực tiếp và phản hồi khi trẻ giao tiếp hay không.

3 nguyên tắc đồng hành và khuyến nghị 

Mẹ nên chủ động đồng hành cùng con trong năm đầu đời

Từ khi chào đời đến một tuổi là giai đoạn trẻ có nhiều thay đổi về thể chất, cảm xúc và nhận thức. Nếu có điều kiện, mẹ nên dành thời gian trực tiếp chăm sóc, cho con ăn, chơi cùng và quan sát sự phát triển của trẻ. Những hành động nhỏ như ôm con, trò chuyện, hát ru hay đáp lại tiếng bập bẹ đều có ý nghĩa lớn.

Tuy nhiên, mẹ không nhất thiết phải tự làm tất cả. Việc nhờ bố, ông bà hoặc người chăm sóc hỗ trợ không làm trẻ kém gắn bó với mẹ, mà còn giúp mẹ có thời gian nghỉ ngơi, phục hồi sức khỏe.

Thống nhất cách chăm sóc và phân biệt việc “ngủ cùng”

Thay vì tranh cãi ai là người chăm sóc chính, gia đình nên thống nhất các nguyên tắc về giờ ăn, giấc ngủ, vệ sinh và quy tắc an toàn. Khi nhiều người cùng chăm sóc, sự nhất quán giúp trẻ dễ thích nghi với nếp sinh hoạt.

Một điểm đặc biệt quan trọng là cần phân biệt việc trẻ ngủ cùng phòng với mẹ và việc trẻ nằm chung giường với người lớn.

Theo khuyến nghị của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trẻ sơ sinh nên ngủ trong cùng phòng với cha mẹ nhưng trên một bề mặt ngủ riêng dành cho trẻ, lý tưởng nhất trong 6 tháng đầu. Cách bố trí này giúp cha mẹ thuận tiện theo dõi, cho ăn và dỗ dành trẻ, đồng thời an toàn hơn so me với việc ngủ chung giường.

Khi ngủ, trẻ cần được đặt nằm ngửa trên mặt phẳng chắc chắn, không nghiêng; khu vực ngủ không có gối, chăn dày, thú bông hoặc vật mềm có thể gây ngạt. Tuyệt đối không để trẻ ngủ trên ghế sofa hoặc ghế bành cùng người lớn.

Điều quan trọng nhất là sự yêu thương và chăm sóc nhất quán

Trẻ nhỏ cần cảm giác an toàn, sự quan tâm và những tương tác tích cực từ người thân. Mẹ có vai trò quan trọng, nhưng bố, ông bà và những người chăm sóc đáng tin cậy cũng góp phần xây dựng môi trường phát triển tốt cho trẻ.

Nếu vì hoàn cảnh không thể trực tiếp chăm con suốt ngày đêm, mẹ không nên tự trách mình. Hãy duy trì sự hiện diện, quan tâm và tương tác đều đặn khi có thể. Một em bé được nhiều người yêu thương và chăm sóc đúng cách vẫn sẽ phát triển khỏe mạnh, hình thành những mối gắn bó tích cực.