34 triệu người dân châu Âu phải dành hơn 40% thu nhập trả tiền nhà

Vừa nhận lương đầu tháng, việc đầu tiên của không ít người lao động tại các đô thị lớn ở châu Âu là chuyển ngay một khoản tiền lớn cho chủ nhà hoặc ngân hàng, chưa kể hóa đơn điện nước và sưởi ấm. Sau khi thanh toán xong các khoản bắt buộc để giữ chỗ ở, số tiền còn lại trong tài khoản chẳng còn bao nhiêu cho chi tiêu sinh hoạt, ăn uống và tích lũy.

Đây không còn là bài toán thắt lưng buộc bụng mang tính cá nhân, mà đã trở thành thực tế chung của hàng chục triệu hộ gia đình. Hội đồng châu Âu nhận định hệ thống nhà ở tại cựu lục địa đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng diện rộng do chi phí chỗ ở liên tục leo thang qua từng năm.

Gánh nặng vượt ngưỡng an toàn

Theo cơ quan thống kê Eurostat, một hộ gia đình được xếp vào diện chịu gánh nặng chi phí nhà ở quá mức khi phải dành hơn 40% tổng thu nhập khả dụng cho nơi ở. Mức chi này bao gồm tiền thuê nhà hoặc tiền trả gốc, lãi vay mua nhà, cộng thêm các hóa đơn tiện ích thiết yếu như điện, nước, khí đốt, sưởi ấm, phí bảo trì và thuế. Trong khi đó, tỷ lệ chi tiêu an toàn cho nhà ở thường được khuyến nghị ở mức dưới 30% thu nhập.

Số liệu của Eurostat chỉ ra rằng từ năm 2015 đến quý II/2026, giá nhà tại Liên minh châu Âu (EU) đã tăng trung bình 69%, thậm chí một số quốc gia thành viên ghi nhận mức tăng hơn gấp đôi. Trong một báo cáo độc lập, Hội đồng châu Âu cũng cho biết giá nhà trung bình toàn khối đã tăng khoảng 60% kể từ năm 2015, có nơi tăng trên 200%.

Tại các đô thị lớn, áp lực càng đè nặng khi cứ 10 cư dân thì có một người phải chi hơn 40% thu nhập cho chỗ ở. Đáng chú ý, khoảng 1/10 người dân châu Âu cho biết họ không thể thanh toán tiền thuê nhà hoặc nợ vay thế chấp đúng hạn.

Chia sẻ trên Euronews, Tiến sĩ Hannah Widmer từ Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ Zurich (ETH Zurich) cho biết nguyên nhân trực tiếp khiến gánh nặng gia tăng là giá nhà và chi phí thuê leo dốc mạnh, trong khi thu nhập của người dân chỉ tăng trưởng khiêm tốn, nhất là ở nhóm lao động thu nhập thấp.

Nơi nào người dân chịu áp lực lớn nhất?

Hiện có hơn 34 triệu người tại EU đang sống trong cảnh chi phí nhà ở ngốn trên 40% thu nhập. Tỷ lệ trung bình toàn khối năm 2025 ở mức 7,7%, nhưng mức độ ảnh hưởng lại có sự phân hóa rất lớn giữa các quốc gia.

Hy Lạp là nơi người dân chịu áp lực nặng nề nhất khi có tới 26,4% dân số rơi vào cảnh quá tải chi phí nhà ở, cao gấp hơn 3 lần mức bình quân của EU. Tiếp theo trong khối là Đan Mạch với 14,7%, Đức 11,2% và Thụy Điển 10,8%. Nếu tính cả các quốc gia ngoài EU, Thụy Sĩ ghi nhận tỷ lệ 15,3% và Na Uy là 13,5%.

Xét theo số lượng tuyệt đối, Đức là quốc gia có số dân chịu gánh nặng lớn nhất EU với 9,4 triệu người. Pháp đứng thứ hai với 4,4 triệu người, tiếp sau là Tây Ban Nha (3,5 triệu người) và Italy (2,9 triệu người). Đáng chú ý, Thổ Nhĩ Kỳ – quốc gia ứng cử viên gia nhập EU – cũng có tới 8,6 triệu người rơi vào tình cảnh này.

Gánh nặng nhà ở đặc biệt đè nặng lên nhóm người yếu thế. Eurostat ghi nhận thu nhập khả dụng trung vị tại EU năm 2025 đạt 1.912 euro/tháng, tương ứng ngưỡng nguy cơ nghèo đói (60% mức trung vị) vào khoảng 1.147 euro/tháng. Trong nhóm có nguy cơ nghèo đói này, tỷ lệ người phải dành hơn 40% thu nhập cho nhà ở vọt lên 29,1%.

Hy Lạp tiếp tục đứng đầu danh sách này khi có tới 82,6% người thuộc nhóm nguy cơ nghèo đói phải chi quá 40% thu nhập cho nhà ở. Điều này đồng nghĩa cứ 5 người nghèo tại đây thì có hơn 4 người chật vật vì tiền nhà. Tỷ lệ này tại Đan Mạch là 59,8% và Thụy Sĩ là 56,1%.

Ở chiều ngược lại, một số quốc gia duy trì tỷ lệ quá tải chi phí nhà ở rất thấp trên tổng dân số, như Cyprus chỉ 2,4%, Croatia 3,2%, Slovakia và Slovenia cùng ở mức 3,5%.

Tìm lối thoát cho bài toán an cư

Sự chênh lệch giữa các nước bắt nguồn từ cơ cấu sở hữu nhà, thị trường cho thuê tư nhân và chính sách phúc lợi xã hội. Nhà nghiên cứu cấp cao Rikke Skovgaard Nielsen tại Đại học Aalborg (Đan Mạch) nhận định cùng mức chi trên 40% thu nhập, nhưng tác động thực tế tới đời sống người dân Thụy Sĩ hay Hy Lạp rất khác nhau, bởi số tiền còn lại sau khi trả tiền nhà và mặt bằng giá cả sinh hoạt giữa các quốc gia có khoảng cách đáng kể.

Bên cạnh tiền thuê, chi phí năng lượng cũng là gánh nặng lớn. Tiến sĩ Marietta Haffner từ Đại học Công nghệ Delft (Hà Lan) lưu ý giá năng lượng nhiều khả năng tiếp tục là yếu tố chính đẩy tổng chi phí sinh hoạt tăng cao, trong đó người thuê nhà tư nhân là nhóm chịu nhiều rủi ro nhất.

Trước sức ép ngày càng lớn lên thị trường lao động và an sinh xã hội, vấn đề nhà ở đã vượt khỏi phạm vi nội bộ của từng quốc gia. Tháng 10/2025, các nhà lãnh đạo EU đã đưa nội dung này ra thảo luận tại Hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu nhằm tìm kiếm các giải pháp thúc đẩy nhà ở giá phải chăng.