Người phụ nữ 38 tuổi suy tuyến thượng thận cấp, nguyên nhân từ loại thuốc nhiều người dùng mỗi ngày

Trước khi nhập viện khoảng hai tuần, chị Nhiên (38 tuổi) đã xuất hiện các triệu chứng mệt mỏi, hoa mắt, chán ăn, tụt huyết áp nhưng không đi khám. Khi được đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ), người bệnh trong tình trạng mất nước nặng, sốt cao.

Kết quả xét nghiệm ghi nhận nồng độ natri máu giảm dưới 135 mEq/L, chỉ số cortisol máu rất thấp chỉ còn 12 nmol/L, trong khi mức bình thường khoảng 120-500 nmol/L. Đây là những dấu hiệu đặc trưng của cơn suy thượng thận cấp.

Người bệnh lập tức được truyền dịch bù nước, điện giải, sử dụng thuốc nhằm điều chỉnh tình trạng rối loạn nước và điện giải, bổ sung hormone thay thế và theo dõi liên tục. Sau khi các chỉ số sinh hiệu ổn định, chị được chuyển đến khoa Nội tiết – Đái tháo đường để tiếp tục điều trị và theo dõi tình trạng bệnh mỗi 4-6 giờ.

Suy tuyến thượng thận do sử dụng thuốc chứa corticoid kéo dài

BS.CKII Trần Thùy Ngân, khoa Nội tiết – Đái tháo đường của bệnh viện cho biết người bệnh có tiền sử viêm mũi dị ứng nên thường xuyên sử dụng một loại thuốc xịt mũi tự mua theo đơn cũ được kê từ nhiều năm trước. Trong thuốc xịt mũi này có thành phần corticoid, tác động đến hoạt động của tuyến thượng thận.

Theo bác sĩ Ngân, bình thường hoạt động của tuyến thượng thận được điều hòa bởi tuyến yên. Tuyến yên tiết hormone ACTH để kích thích tuyến thượng thận sản xuất cortisol. Khi nồng độ cortisol trong máu tăng cao, cơ thể sẽ phát tín hiệu để tuyến yên giảm tiết ACTH, từ đó làm giảm hoạt động của tuyến thượng thận.

Ngược lại, khi nồng độ cortisol giảm hoặc khi cơ thể cần nhiều cortisol hơn như trong các tình huống ốm, sốt hoặc căng thẳng, tuyến yên sẽ tăng tiết ACTH nhằm kích thích tuyến thượng thận hoạt động mạnh hơn để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.

Khi sử dụng quá nhiều thuốc corticoid, lượng corticoid ngoại sinh từ bên ngoài đưa vào cơ thể tăng cao trong máu sẽ phát tín hiệu ức chế tuyến yên tiết ACTH. Hậu quả là tuyến thượng thận không còn được kích thích để hoạt động.

“Nếu tình trạng này kéo dài, tuyến thượng thận sẽ bị teo và không thể tiết ra cortisol được nữa. Khi đó tuyến thượng thận có thể mất chức năng vĩnh viễn”, bác sĩ Ngân giải thích.

Điều gì xảy ra khi bị suy tuyến thượng thận?

Sau khi xác định nguyên nhân, chị Nhiên được ngừng ngay các thuốc corticoid đang sử dụng và điều trị bằng hormone thay thế qua đường truyền tĩnh mạch kết hợp đường uống. Tuy nhiên, do không dung nạp thuốc uống nên người bệnh phải tiếp tục sử dụng thuốc đường tiêm bắp.

Sau một tuần điều trị, sức khỏe chị Nhiên ổn định và được xuất viện. Người bệnh được hẹn tái khám định kỳ để bác sĩ theo dõi, điều chỉnh liều thuốc cũng như tầm soát các biến chứng liên quan đến việc sử dụng corticoid kéo dài như loãng xương hoặc đái tháo đường.

Theo bác sĩ Ngân, điều trị suy tuyến thượng thận do thuốc là một quá trình dài và phức tạp. Tùy tình trạng bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ phù hợp cho từng người.

Đa số người bệnh cần sử dụng hormone thay thế để bù đắp lượng hormone thiếu hụt. Thời gian điều trị phụ thuộc vào khả năng phục hồi của tuyến thượng thận. Những trường hợp suy nhẹ có thể hồi phục sau 6-12 tháng, trường hợp suy nặng cần từ 2-3 năm. Tuy nhiên, cũng có những người bị suy thượng thận vĩnh viễn và phải dùng hormone thay thế suốt đời.

Phòng bệnh suy tuyến thượng thận: Bác sĩ cảnh báo không tự ý dùng thuốc chứa corticoid

Bác sĩ Ngân cảnh báo corticoid, dù ở dạng uống, tiêm, bôi ngoài da hay xịt mũi, nếu sử dụng đủ lâu đều có thể hấp thu vào máu và gây ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến thượng thận.

Việc lạm dụng corticoid có thể gây suy thượng thận rất sớm. Có những trường hợp xuất hiện tình trạng này chỉ sau khoảng hai tuần dùng thuốc. Nguy cơ sẽ tăng cao hơn khi sử dụng liều lớn, dùng đường tiêm, dùng nhiều lần trong ngày, sử dụng liên tục trong thời gian dài hoặc dùng các hoạt chất có tác dụng mạnh như dexamethasone – thành phần thường được phát hiện trong một số thuốc nam, thuốc bắc hoặc thuốc đông y không rõ nguồn gốc.

Vì vậy, người dân không nên tự ý sử dụng thuốc cũng như các sản phẩm có chứa corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe hoặc cần sử dụng thuốc trong thời gian dài, người bệnh nên được thăm khám và theo dõi chuyên khoa để tránh những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.