3 loại ung thư này khiến hơn 10.000 người Việt mắc mới hằng năm

Nguyên nhân nào dẫn đến ung thư?

Ung thư là gì?

Ung thư là căn bệnh xảy ra khi có tế bào không bình thường xuất hiện, sinh trưởng mất kiểm soát và hợp thành một khối u. Các tế bào ung thư dần dần sẽ phá hủy và xâm lấn các mô lành trong cơ thể, xuất phát từ các cơ quan lân cận cho đến toàn cơ thể.

Hiện nay, có hơn 200 bệnh ung thư được các nhà khoa học phát hiện, tên của bệnh sẽ được đặt theo bộ phận khởi phát khối u cũng như tính chất của bệnh. Ví dụ như: ung thư có nguồn gốc từ phổi được gọi là ung thư phổi hoặc ung thư phổi nguyên phát, khi lây đến gan sẽ gọi là bệnh ung thư gan thứ phát.

Đa số các loại ung thư đều không có biểu hiện cụ thể trong giai đoạn sớm, nên chỉ có thể phát hiện khi có triệu chứng hoặc khám sức khỏe vô tình phát hiện.

Dấu hiệu bệnh ung thư tùy thuộc vào sự ảnh hưởng và cơ quan khởi phát của nó, khi các dấu hiệu thể hiện trên toàn thân thì khả năng cao khối u ung thư đã ảnh hưởng đến khắp cơ thể. Việc thực hiện chữa bệnh và triệt tiêu ung thư trong giai đoạn này gặp nhiều trở ngại dù các chuyên gia đã không ngừng tìm hiểu phương pháp trị liệu tối ưu.

Nguyên nhân gây ung thư

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chia các nguyên nhân gây ung thư thành 4 nhóm tác nhân chính:

Tác nhân từ lối sống

Thuốc lá:

Nguyên nhân hàng đầu gây ung thư là thuốc lá. Khoảng 90% ca ung thư phổi và liên quan đến hơn 15 loại ung thư khác (vòm họng, thực quản, bàng quang…) là do thuốc lá gây ra. Chất Hydrocarbon thơm có hàm lượng lớn trong khói thuốc lá, trên thực nghiệm chất gây ung thư phải kể đến là 3 – 4 Benzopyren.

Chế độ ăn uống không lành mạnh:

Trong số nguyên nhân ung thư, dinh dưỡng chiếm tỷ trọng 35%. Một số bệnh ung thư liên quan đến dinh dưỡng như: ung thư gan, ung thư vú, ung thư thực quản, ung thư đại tràng, ung thư dạ dày…

Tiêu thụ nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn (xúc xích, lạp xưởng, thịt xông khói) làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Ăn thực phẩm nấm mốc chứa độc tố Aflatoxin (thường có trong lạc, ngô mốc) là tác nhân trực tiếp gây ung thư gan.

Ăn nhiều đồ muối chua, ủ men nồng độ muối cao liên quan đến ung thư dạ dày.

Lạm dụng rượu bia:

Khi vào cơ thể, cồn chuyển hóa thành Acetaldehyde – một chất độc phá hủy DNA và ngăn cơ thể sửa chữa các tổn thương này. Rượu bia là nguyên nhân chính gây ung thư gan, khoang miệng và thực quản.

Béo phì và lười vận động

Mỡ thừa tích tụ lâu ngày gây ra tình trạng viêm mãn tính và làm tăng nồng độ các hormone như estrogen và insulin, kích thích tế bào u phát triển.

Tác nhân sinh học

Khoảng 15-20% số ca ung thư trên thế giới có nguồn gốc từ việc nhiễm các vi sinh vật gây hại, đặc biệt phổ biến ở các nước đang phát triển:

Virus HPV (Human Papillomavirus): Tác nhân chính gây ung thư cổ tử cung, ung thư vòm họng và các cơ quan sinh dục.

Virus viêm gan B (HBV) và C (HCV): Gây viêm gan mãn tính, dẫn tới xơ gan và tiến triển thành ung thư gan.

Vi khuẩn H.pylori (HP): Sinh sống trong dạ dày, gây viêm loét mãn tính và làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư dạ dày nếu không được điều trị triệt để.

Tác nhân môi trường và nghề nghiệp

Bức xạ phóng xạ và tia cực tím (UV): Ánh nắng mặt trời gay gắt phá hủy cấu trúc DNA của tế bào da, dẫn đến ung thư da. Việc tiếp xúc với tia X hoặc khí Radon (tích tụ trong nhà kín hoặc hầm mỏ) cũng làm tăng nguy cơ.

Hóa chất độc hại tại nơi làm việc: Tiếp xúc lâu năm với các chất như amiăng (gây ung thư màng phổi), benzen (gây ung thư máu), hoặc các hóa chất trong ngành nhuộm, sản xuất nhựa công nghiệp.

Ô nhiễm môi trường: Ô nhiễm không khí diện rộng (bụi mịn PM2.5, khí thải công nghiệp) và nguồn nước nhiễm kim loại nặng (như asen/thạch tín) cũng là những yếu tố nguy cơ tích lũy theo thời gian.

Do tuổi tác và di truyền

Tuổi tác: Ung thư có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng tần suất mắc bệnh tăng mạnh theo thời gian. Khi cơ thể già đi, các tế bào phân chia nhiều lần hơn, dẫn đến xác suất xảy ra lỗi di truyền tăng lên, đồng thời hệ miễn dịch cũng suy giảm khả năng tầm soát tế bào lạ.

Di truyền (Gen mầm bệnh): Khoảng 5-10% ca ung thư là do thừa hưởng các đột biến gen lỗi từ cha mẹ. Đơn cử là đột biến gen BRCA1 và BRCA2 làm tăng vọt nguy cơ ung thư vú và ung thư buồng trứng ở phụ nữ.

Những loại ung thư nào khiến hơn 10.000 người Việt mắc mới mỗi năm?

Theo Báo Thanh niên, tại Hội thảo tập huấn chuẩn châu Âu về giải phẫu bệnh tiết niệu 2026, PGS-TS Trần Vĩnh Hưng (Giám đốc Bệnh viện Bình Dân) cho biết, theo cơ sở dữ liệu thống kê trực tuyến về ung thư toàn cầu 2022 (GLOBOCAN) của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Việt Nam ghi nhận hơn 10.000 ca mắc mới/năm ở 3 loại ung thư tiết niệu phổ biến nhất. Đó là ung thư tuyến tiền liệt, ung thư bàng quang và ung thư thận.

Mỗi năm Bệnh viện Bình Dân tiếp nhận và điều trị ngoại trú hơn 30.000 lượt/năm khám chuyên khoa tiết niệu, đồng thời thực hiện hơn 5.000 ca phẫu thuật ung thư tiết niệu, chủ yếu liên quan đến ung thư tuyến tiền liệt, bàng quang và thận.

Riêng năm 2025, bệnh viện đã phân tích hơn 25.700 mẫu bệnh phẩm giải phẫu bệnh, trong đó có hơn 6.200 mẫu bệnh phẩm liên quan đến ung thư tiết niệu.

Trên ZNews, TS.BS Nguyễn Tế Kha (Trưởng khoa Phẫu thuật Ung bướu Tiết niệu, Bệnh viện Bình Dân) cũng cho biết trong nhóm ung thư đường tiết niệu hiện nay, ba bệnh lý thường gặp nhất gồm ung thư thận, ung thư bàng quang và ung thư tiền liệt tuyến.

Trong đó, ung thư thận được chia thành hai nhóm chính là ung thư biểu mô tế bào thận (RCC) và ung thư biểu mô tế bào chuyển tiếp (TCC).

Theo ghi nhận từ thực tế điều trị, số ca ung thư tiền liệt tuyến trong những năm gần đây có xu hướng gia tăng rõ rệt và hiện chiếm tỷ lệ lớn trong nhóm ung thư tiết niệu.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là khả năng phát hiện bệnh hiện nay đã tốt hơn trước nhờ sự phát triển của các phương tiện chẩn đoán.

Bên cạnh đó, tuổi thọ người dân ngày càng tăng và nhận thức chăm sóc sức khỏe được cải thiện cũng khiến nhiều người chủ động kiểm tra sức khỏe tuyến tiền liệt hơn.

Nhóm lứa tuổi nào dễ mắc ung thư thận, ung thư bàng quang và ung thư tiền liệt tuyến?

Theo ghi nhận, ung thư thận, ung thư bàng quang và ung thư tiền liệt tuyến đều là các bệnh lý thuộc hệ tiết niệu và sinh dục nam. Nhóm tuổi từ 60 trở lên có nguy cơ mắc cao nhất đối với cả ba loại bệnh ung thư này.

Tuy nhiên, mỗi loại ung thư sẽ có sự phân bố lứa tuổi và những lưu ý đặc biệt riêng:

1. Ung thư tiền liệt tuyến (chỉ gặp ở nam giới)

Đây là loại ung thư phụ thuộc rất lớn vào yếu tố tuổi tác – tuổi càng cao, nguy cơ càng lớn.

Nhóm tuổi dễ mắc nhất từ 65 tuổi trở lên. Độ tuổi trung bình khi chẩn đoán là khoảng 66–68 tuổi.

Thống kê khoảng 60% số ca mắc được phát hiện ở nam giới trên 65 tuổi. Sau tuổi 50, tỷ lệ này bắt đầu tăng dần.

Nếu một người mắc bệnh trước 55 tuổi (gọi là ung thư tiền liệt tuyến khởi phát sớm), nguyên nhân thường liên quan chặt chẽ đến yếu tố di truyền và các ca bệnh ở độ tuổi trẻ này thường có xu hướng tiến triển nhanh hơn.

2. Ung thư bàng quang

Ung thư bàng quang có mối liên hệ rất mạnh với thời gian tích lũy các chất độc hại (đặc biệt là khói thuốc lá hoặc hóa chất công nghiệp) trong cơ thể.

Nhóm tuổi dễ mắc nhất từ 65 đến 75 tuổi trở lên. Độ tuổi trung bình khi phát hiện bệnh là 73 tuổi.

Thống kê cho thấy có đến 90% số người bệnh được chẩn đoán mắc ung thư bàng quang đều đã trên 55 tuổi. Nam giới có tỷ lệ mắc cao gấp khoảng 4 lần so với nữ giới.

Gần đây, y học ghi nhận xu hướng gia tăng nhẹ số ca mắc ở phụ nữ trong độ tuổi 40–50, đối tượng thường dễ chủ quan bỏ qua triệu chứng ban đầu (như tiểu ra máu) vì lầm tưởng là các bệnh phụ khoa hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu thông thường.

3. Ung thư thận

Ung thư thận có xu hướng “trẻ hóa” hơn so với hai loại trên một chút. Tuy nhiên người cao tuổi vẫn là đối tượng chiếm đa số.

Nhóm tuổi dễ mắc nhất từ 60 đến 70 tuổi. Độ tuổi trung bình khi chẩn đoán bệnh là khoảng 64–65 tuổi.

Theo thống kê phần lớn các ca bệnh rơi vào nhóm trên 55 tuổi. Tuy nhiên, khoảng 10% số ca ung thư thận được ghi nhận ở những người trẻ dưới 45 tuổi.

Đối với những người dưới 46 tuổi, đột biến gen di truyền chiếm tới 70% nguyên nhân ở những bệnh nhân ung thư thận dưới. Ngoài ra, xu hướng người trẻ mắc ung thư thận đang có dấu hiệu tăng lên trong những năm gần đây thường liên quan đến các yếu tố như béo phì, cao huyết áp và hút thuốc lá từ sớm.