Đo huyết áp tại nhà, vì sao mỗi lần cho một kết quả khác nhau?

Đo huyết áp tại nhà là một biện pháp quan trọng giúp theo dõi sức khỏe. Tuy nhiên, có lần đo huyết áp bình thường, lần sau lại tăng hoặc giảm khiến nhiều người lo lắng. Sự chênh lệch này có thể xuất phát từ biến động tự nhiên của huyết áp, nhưng cũng có thể do tư thế ngồi, thời điểm đo hoặc cách sử dụng máy chưa đúng.

Vì sao cùng một người nhưng huyết áp mỗi lần đo lại khác nhau?

Đo huyết áp tại nhà giúp theo dõi tình trạng sức khỏe và đánh giá hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, không phải lần đo nào cũng cho kết quả giống hệt nhau, kể cả khi chỉ cách nhau vài phút.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), huyết áp có thể chịu ảnh hưởng bởi hoạt động thể chất, đồ uống chứa caffeine, thuốc lá, trạng thái căng thẳng và tư thế khi đo. Vì vậy, một kết quả đơn lẻ chưa đủ phản ánh đầy đủ tình trạng huyết áp của một người.

Huyết áp cũng thay đổi theo nhịp sinh học trong ngày, thường có xu hướng tăng vào buổi sáng, biến động trong các hoạt động ban ngày và giảm khi ngủ. Đo sau khi vừa đi bộ, leo cầu thang, uống cà phê hoặc trải qua một tình huống căng thẳng có thể cho kết quả khác với lúc cơ thể đã nghỉ ngơi.

Điều quan trọng không phải là mọi lần đo đều phải cho ra cùng một con số, mà là đo đúng cách, ghi nhận đầy đủ và theo dõi xu hướng huyết áp qua nhiều ngày.

5 yếu tố khiến kết quả đo huyết áp thay đổi

1. Tư thế ngồi chưa đúng

Ngồi trên giường không có điểm tựa vững chắc, bắt chéo chân hoặc để cánh tay buông thõng là những lỗi có thể làm sai lệch kết quả đo huyết áp.

Khi đo, người bệnh nên ngồi trên ghế có tựa lưng, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, hai chân không bắt chéo. Cánh tay cần được đặt thoải mái trên mặt bàn, lòng bàn tay hướng lên, sao cho vòng bít ở ngang mức tim.

Nếu cánh tay đặt thấp hơn tim, chỉ số có thể cao hơn thực tế; nếu đặt cao hơn tim, kết quả có thể thấp hơn. Người cao tuổi nên chọn ghế và mặt bàn có độ cao phù hợp, có thể kê gối để đỡ cánh tay nếu cần.

2. Đo ngay sau khi vận động hoặc chưa nghỉ đủ lâu

Vừa đi chợ về, leo cầu thang, làm việc nhà hoặc đi bộ nhanh đã ngồi xuống đo huyết áp là tình huống khá phổ biến. Khi cơ thể chưa trở lại trạng thái nghỉ, chỉ số có thể cao hơn so với lúc ngồi yên.

Theo hướng dẫn của CDC và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), người đo nên tránh hút thuốc, sử dụng caffeine và tập thể dục trong ít nhất 30 phút trước khi đo. Nếu bàng quang đang căng, nên đi tiểu trước, sau đó ngồi nghỉ yên ít nhất 5 phút.

Trong thời gian nghỉ, không nên nói chuyện, sử dụng điện thoại hoặc xem những thông tin khiến bản thân căng thẳng. Sự hồi hộp, lo lắng cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả.

3. Đo vào các thời điểm khác nhau trong ngày

Huyết áp không cố định từ sáng đến tối. Vì vậy, nếu hôm nay đo ngay sau khi thức dậy, ngày mai lại đo sau bữa sáng và uống cà phê, kết quả có thể khác nhau.

Để việc theo dõi có ý nghĩa, người bệnh nên đo vào những khung giờ tương đối cố định. Khi được hướng dẫn theo dõi huyết áp tại nhà để đánh giá hoặc xác nhận tình trạng tăng huyết áp, khuyến nghị của NICE là đo hai lần mỗi ngày, lý tưởng vào buổi sáng và buổi tối; mỗi lần đo thực hiện hai lượt, cách nhau ít nhất một phút.

Với người đang dùng thuốc hạ huyết áp, thời điểm đo so với thời điểm uống thuốc cũng cần được thống nhất với bác sĩ. Có thể được hướng dẫn đo vào buổi sáng trước khi uống thuốc và buổi tối, nhưng không nên tự thay đổi lịch dùng thuốc hoặc trì hoãn uống thuốc chỉ để có được kết quả đo mong muốn.

4. Quấn vòng bít sai cách hoặc dùng vòng bít không phù hợp

Vòng bít quá chật, quá rộng, quấn lỏng hoặc đặt sai vị trí đều có thể ảnh hưởng đến kết quả. Một số người còn quấn vòng bít bên ngoài tay áo hoặc đặt quá thấp, sát nếp gấp khuỷu tay.

Với máy đo bắp tay, vòng bít cần được quấn trực tiếp trên da, không đặt lên quần áo. Vị trí và độ chặt phải theo hướng dẫn của nhà sản xuất; kích thước vòng bít cần phù hợp với chu vi cánh tay.

Nên ưu tiên máy đo bắp tay đã được kiểm chứng độ chính xác. Nếu kết quả thường xuyên bất thường hoặc khác nhiều so với khi đo tại cơ sở y tế, người bệnh nên mang máy đến cơ sở y tế để kiểm tra thiết bị và được hướng dẫn cách sử dụng.

5. Đo liên tiếp quá nhanh hoặc chỉ chọn con số mình muốn

Khi thấy huyết áp cao, nhiều người lập tức đo lại liên tục để chờ chỉ số giảm. Ngược lại, nếu lần đầu có kết quả thấp, họ có thể dừng luôn vì nghĩ rằng sức khỏe bình thường.

Cách làm này dễ khiến người đo lo lắng và khó đánh giá đúng xu hướng huyết áp. Theo hướng dẫn của AHA, nên thực hiện hai lượt đo, cách nhau khoảng một phút, trong tư thế ngồi đúng và giữ cơ thể thư giãn.

Nếu hai kết quả khác nhau, không nên tự động loại bỏ số cao hơn hoặc chỉ ghi số thấp hơn. Hãy lưu cả hai chỉ số, thời gian đo và những yếu tố bất thường nếu có. Khi cần theo dõi trong nhiều ngày, bác sĩ có thể đánh giá dựa trên các số đo liên tiếp và giá trị trung bình theo quy trình phù hợp.

Quy trình đo huyết áp tại nhà đúng cách

Để hạn chế sai lệch, người dân có thể thực hiện theo các bước sau:

Trước khi đo: Tránh hút thuốc, sử dụng caffeine và tập thể dục trong ít nhất 30 phút; đi tiểu nếu cần. 

Ngồi nghỉ: Ngồi yên ít nhất 5 phút trên ghế có tựa lưng, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo chân.

Quấn vòng bít: Đặt vòng bít trên cánh tay trần, đúng vị trí và kích cỡ theo hướng dẫn của máy. Giữ tư thế: Đặt cánh tay trên mặt bàn sao cho vòng bít ngang mức tim; không nói chuyện hay cử động trong lúc đo.

Đo lần thứ hai: Chờ ít nhất một phút rồi đo lại, vẫn giữ nguyên tư thế. Ghi kết quả: Lưu cả hai lần đo, thời gian đo và triệu chứng nếu có. Không tự ý thay đổi thuốc dựa trên một kết quả đơn lẻ.

Nếu bác sĩ yêu cầu theo dõi huyết áp tại nhà trong nhiều ngày, người bệnh nên tuân thủ lịch đo được hướng dẫn và mang bảng ghi kết quả khi tái khám.

Khi nào cần đi khám?

Nếu huyết áp thường xuyên cao hơn mục tiêu điều trị, kết quả dao động bất thường trong nhiều ngày hoặc chênh lệch đáng kể giữa các lần đo, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá. Không tự tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc hạ huyết áp chỉ vì một lần đo.

Nếu huyết áp tâm thu từ 180 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 120 mmHg trở lên, người bệnh nên chờ ít nhất một phút rồi đo lại. Nếu chỉ số vẫn ở ngưỡng này, cần liên hệ nhân viên y tế ngay để được hướng dẫn, ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.

Nếu huyết áp ở mức rất cao kèm đau ngực, khó thở, đau lưng, yếu hoặc tê đột ngột, thay đổi thị lực, khó nói hay triệu chứng nghiêm trọng khác, cần gọi cấp cứu ngay. Không chờ huyết áp tự giảm hoặc tiếp tục đo nhiều lần mới tìm trợ giúp.

Đo huyết áp tại nhà không khó, nhưng kết quả chỉ thực sự hữu ích khi được thực hiện đúng cách. Thay vì hoang mang trước từng con số, người bệnh nên duy trì thói quen đo nhất quán, ghi lại kết quả và trao đổi với bác sĩ để hiểu đúng xu hướng huyết áp của mình.

Đo huyết áp tại nhà: 5 lỗi nhỏ có thể khiến kết quả sai lệch

GĐXH – Đo huyết áp ngay sau khi uống cà phê, ngồi sai tư thế, dùng vòng bít sai kích cỡ hay chỉ đo một lần rồi kết luận… là những lỗi rất phổ biến khiến kết quả đo huyết áp tại nhà sai lệch. Việc nắm vững quy trình đo chuẩn xác sẽ giúp người dân theo dõi sức khỏe tim mạch hiệu quả và cung cấp dữ liệu tin cậy cho bác sĩ.