Đại sóng IPO, vì sao loạt thương vụ “bom tấn” trên sàn gây thất vọng?

Một loạt thương vụ chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) được ví như “bom tấn” công bố ra thị trường, song sự sôi động không đồng nghĩa với việc chào bán thành công. 

Những thương vụ IPO đình đám: Giá cổ phiếu gây thất vọng

Ở nhóm chứng khoán, đáng chú ý có Công ty chứng khoán VPS (mã: VCK) khi lên sàn với mức giá đến 60.000 đồng/cổ phiếu và hứa hẹn nhiều tiềm năng. Dù vậy, cổ phiếu VCK sau đó nhanh chóng đổ đèo. Nếu so với mức sau điều chỉnh (chia cổ phiếu thưởng tỷ lệ 60%), giá cổ phiếu này tới chiều 17/9 là 28.750 đồng/cổ phiếu vẫn đang thấp hơn khoảng 25%. 

Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, trên một số diễn đàn, không ít nhà đầu tư bày tỏ sự thất vọng khi trót mua cổ phiếu VCK tại thời điểm vừa chào bán lần đầu. Chị Minh Ngọc (một nhà đầu tư ở TPHCM) cho biết hồi đầu năm, môi giới tư vấn cho chị hết lời khen cổ phiếu VCK với nhiều tiềm năng tăng giá sau khi lên sàn chứng khoán. 

“Mức lợi nhuận cao cùng thị phần số 1 về môi giới cổ phiếu trên HoSE giúp tôi có nhiều kỳ vọng và mua vào. Rất nhiều nhà đầu tư khác trong nhóm tư vấn đầu tư của tôi cũng nộp thêm cả tỷ đồng vào tài khoản để mua cổ phiếu VCK. Kết quả là sau nhiều tháng nắm giữ, khoản đầu tư tới giờ vẫn lỗ nặng dù không ít lần trung bình giá cổ phiếu”, chị Ngọc than. 

Một số cổ phiếu của các công ty chứng khoán khác như Chứng khoán Techcombank (TCX), Chứng khoán LPBank (LPBankS, mã LPS) và Chứng khoán VPBank (VCX) cũng đang ghi nhận hiệu suất âm sau thời gian IPO. Diễn biến này khiến nhiều nhà đầu tư từng kỳ vọng vào nhóm chứng khoán sẽ hưởng lợi từ nâng hạng thị trường, tham gia mua đợt IPO tới giờ này “khóc ròng” vì khoản lỗ.

Cũng giảm mạnh, Nông nghiệp Hòa Phát hiện chỉ còn 27.000 đồng/cổ phiếu, giảm gần nửa so với mức giá IPO lên đến 42.000 đồng/cổ phiếu. Tương tự, Hạ tầng Gelex, Điện Máy Xanh hay F88 cũng đang sụt giảm.

Có nhiều lý do cho hiện tượng này. 

Nguyên nhân đầu tiên, theo ông Nguyễn Thế Minh – Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư Chứng khoán An Bình (ABS) – là do các thương vụ IPO gần đây thường được đưa ra với mức định giá quá cao, không phù hợp với bối cảnh thanh khoản thấp của thị trường.

Ông Minh phân tích: “Chủ doanh nghiệp khi đưa cổ phiếu lên sàn thường luôn mong muốn chào bán với mức giá rất cao và đặt ra những kỳ vọng lớn về giá trị của công ty mình”. Điều này vô tình tạo ra sự khập khiễng lớn giữa mức giá kỳ vọng của bên bán và năng lực hấp thụ thực tế của dòng tiền.

Hơn nữa, thị hiếu đầu tư đã thay đổi sâu sắc. So với giai đoạn bùng nổ 2016-2018 khi dòng tiền cá nhân chủ yếu mua theo tâm lý đám đông (FOMO), nhà đầu tư cá nhân hiện nay đã thông minh hơn, có khả năng phân tích tốt và kiên quyết từ chối các mức định giá vô lý mà doanh nghiệp đưa ra.

Bên cạnh yếu tố định giá, nhiều thương vụ còn chọn thời điểm phát hành kém thuận lợi. Khi xu hướng lãi suất đi lên, dòng tiền nội sẽ lập tức phòng thủ và không mặn mà với các đợt đấu giá mới.

Thiếu hàng hóa chất lượng để hấp dẫn quỹ ngoại

Dù thị trường chứng khoán Việt có hàng trăm mã cổ phiếu, nhưng chưa có “món ngon” đúng ý nhà đầu tư ngoại. Nhìn lại 8 thương vụ qua vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm chứng khoán. Đây vốn là nhóm ngành có sự cạnh tranh rất cao. Mô hình kinh doanh ngày càng phụ thuộc vào thị phần môi giới, cho vay margin, ngân hàng đầu tư, khách hàng cá nhân và khả năng huy động vốn.

Tuy nhiên, lý do then chốt khiến các cổ phiếu nhanh chóng biến từ “bom tấn” thành “bom xịt” chính là sự thiếu vắng của các nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là khối ngoại. Việc thiếu lực đỡ và sự bảo chứng từ các định chế tài chính lớn khiến định giá cao trở nên thiếu cơ sở vững chắc, dễ dẫn đến tình trạng bán tháo diện rộng ngay sau khi niêm yết.

Ông Nguyễn Thế Minh nhấn mạnh, các doanh nghiệp IPO gần đây chủ yếu tập trung dày đặc vào lĩnh vực tài chính, chứng khoán. Ngược lại, thị trường lại thiếu vắng các lựa chọn hấp dẫn ở các lĩnh vực cốt lõi khác như sản xuất công nghiệp hay viễn thông – vốn là những ngành được khối ngoại quan tâm và ưu tiên phân bổ tỷ trọng lớn.

Ông Võ Diệp Thành Thoại, Trưởng Phòng Khách hàng cao cấp Công ty Chứng khoán DNSE, cho rằng thành công của một thương vụ IPO phụ thuộc vào 3 yếu tố cốt lõi gồm lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp, quy mô cổ phần chào bán và chất lượng hệ sinh thái phía sau doanh nghiệp. Bởi nếu tỉ lệ cổ phần bán ra công chúng quá lớn thì áp lực chốt lời sau niêm yết sẽ cao hơn. Ngược lại, nếu lượng cổ phiếu tự do lưu hành ban đầu thấp, khả năng giữ giá và tăng giá thường tốt hơn.

“Nhà đầu tư cũng cần xem doanh nghiệp đó thuộc hệ sinh thái nào, chất lượng hệ sinh thái ra sao và các doanh nghiệp liên quan đang vận hành như thế nào. Đây là những yếu tố quan trọng hơn nhiều so với việc nhìn đơn thuần vào thanh khoản thị trường hiện tại”, ông Thoại phân tích. 

Ở góc nhìn khác, chuyên gia từ FiinGroup nhận định làn sóng IPO vẫn chưa xuất hiện các thương vụ quy mô lớn mang tính dẫn dắt như kỳ vọng của toàn thị trường. Thị trường chưa có đủ dòng tiền mới để hấp thụ một lượng hàng hóa lớn. Khi có nhiều thương vụ lớn cùng xuất hiện, thị trường cần một lượng tiền mới tương ứng để duy trì mặt bằng định giá.

Những tháng gần đây, giá trị giao dịch bình quân hàng ngày của thị trường đã giảm mạnh, do sự kết hợp của căng thẳng địa chính trị kéo dài, áp lực lạm phát, lãi suất trong nước cao và dòng vốn nước ngoài chảy ra mạnh. Riêng sàn HoSE, thống kê giá trị khớp lệnh từ mức bình quân phiên trên 30.000 tỷ quý III/2025 đã giảm mạnh xuống chỉ còn quanh mức 13.000-14.000 tỷ đồng/phiên trong 3 tháng gần nhất.