“Đại sóng” IPO lần thứ ba: Thành công không đến từ giá cao, thu tiền nhiều

Tiếp nối câu chuyện về “đại sóng” IPO –  phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng – lần thứ ba tại Việt Nam, đáng chú ý, loạt thương vụ ồ ạt được thực hiện diễn ra trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt sẽ được nâng hạng lên mới nổi vào 21/9 tới đây – bước đi đón đầu dòng vốn mới có thể lên đến hàng trăm triệu USD.

Dù vậy, do mức định giá cao, cấu trúc chào bán chưa hợp lý cũng như diễn biến của chứng khoán thời điểm IPO không lạc quan… khiến không ít thương vụ bom tấn thành “bom xịt”.

Chia sẻ với Dân trí, bà Nguyễn Thị Thuỳ Dương – Giám đốc dịch vụ ngân hàng đầu tư Chứng khoán Yuanta Việt Nam – đã có những kiến nghị về định giá cũng như cấu trúc hợp lí cho một thương vụ IPO thành công.

Mục tiêu không nhất thiết là đạt giá IPO cao, thu tiền nhiều

Thứ nhất về định giá cổ phiếu, đây là bài toán cân bằng giữa tối đa hóa giá trị huy động tại thời điểm IPO và đảm bảo mức lợi nhuận kỳ vọng đủ hấp dẫn cho nhà đầu tư sau IPO.

Cổ đông sáng lập thường muốn doanh nghiệp được định giá cao vì họ đã xây dựng và điều hành doanh nghiệp trong nhiều năm. Trong khi đó, nhà đầu tư tổ chức nước ngoài quyết định tham gia không chỉ dựa trên giá trị hiện tại của doanh nghiệp mà còn phụ thuộc vào khả năng tăng trưởng lợi nhuận, mức định giá và dư địa tăng giá của cổ phiếu sau IPO.

Do đó, thay vì chỉ đặt câu hỏi: “Doanh nghiệp có thể IPO ở mức giá cao nhất bao nhiêu?” doanh nghiệp nên xem xét: “Ở mức giá này, nhà đầu tư còn kỳ vọng mức sinh lời hợp lý sau IPO hay không?”

Theo đó, mức định giá nên được xây dựng trên ba cơ sở:

Thứ nhất là giá trị thực của doanh nghiệp, dựa trên khả năng tạo doanh thu, EBITDA (chỉ số tài chính đo lường lợi nhuận trước khi trừ đi chi phí lãi vay, thuế thu nhập, và chi phí khấu hao tài sản) và dòng tiền trong tương lai;

Thứ hai là so sánh với những doanh nghiệp niêm yết tương đồng ở Việt Nam và khu vực, đồng thời xem xét mức premium/discount (mức chênh lệch giữa giá thị trường của một tài sản và một mức giá tham chiếu) phù hợp với quy mô, tăng trưởng và chất lượng doanh nghiệp;

Thứ ba là phải tính đến những yếu tố mà nhà đầu tư nước ngoài quan tâm như khả năng thanh khoản, mức độ minh bạch, chất lượng quản trị doanh nghiệp, rủi ro thị trường Việt Nam và khả năng thực hiện kế hoạch kinh doanh.

Mục tiêu không nhất thiết là đạt mức giá IPO cao nhất mà là xác định mức giá đủ phản ánh giá trị doanh nghiệp, đồng thời vẫn để lại dư địa tăng giá cho nhà đầu tư.

Nói đến cấu trúc chào bán IPO, cần chú trọng yếu tố cơ chế hạn chế chuyển nhượng. Việc cổ đông sáng lập và các cổ đông lớn cam kết nắm giữ cổ phiếu trong một khoảng thời gian hợp lý sau IPO và niêm yết có thể giúp hạn chế áp lực cung trong giai đoạn đầu, đồng thời thể hiện sự đồng hành và lợi ích dài hạn của các cổ đông chủ chốt với doanh nghiệp.

Cuối cùng, yếu tố tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) và thanh khoản. Đối với các nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, khả năng tham gia tại thời điểm IPO chỉ là một phần của quyết định đầu tư. Họ còn quan tâm đến quy mô free float, khả năng mua thêm hoặc thoái vốn với quy mô phù hợp sau khi cổ phiếu được niêm yết.

Vì vậy, một IPO phù hợp cần cân bằng giữa nhu cầu huy động vốn mới của doanh nghiệp, nhu cầu thoái vốn hợp lý của cổ đông hiện hữu, cơ chế hạn chế chuyển nhượng và quy mô free float. Việc thiết kế IPO không chỉ nhằm bảo đảm thành công của đợt chào bán mà còn cần tạo điều kiện cho thanh khoản và sự tham gia bền vững của nhà đầu tư sau khi cổ phiếu niêm yết.

Khối ngoại chờ đợi điều gì?

Một lý do khác theo nhiều ý kiến, thị trường chứng khoán Việt có hàng trăm mã cổ phiếu, nhưng chưa có nhiều “món ngon” đúng ý nhà đầu tư ngoại. Nhìn lại 8 thương vụ lớn từ cuối năm 2025 đến nay vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm chứng khoán. Đây vốn là nhóm ngành có sự cạnh tranh rất cao. Mô hình kinh doanh ngày càng phụ thuộc vào thị phần môi giới, cho vay margin, ngân hàng đầu tư, khách hàng cá nhân và khả năng huy động vốn.

Ông Nguyễn Thế Minh – Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư Chứng khoán An Bình (ABS) – nêu các doanh nghiệp IPO gần đây chủ yếu tập trung dày đặc vào lĩnh vực tài chính, chứng khoán. Ngược lại, thị trường lại thiếu vắng các lựa chọn hấp dẫn ở các lĩnh vực cốt lõi khác như sản xuất công nghiệp hay viễn thông – vốn là những ngành được khối ngoại quan tâm và ưu tiên phân bổ tỷ trọng lớn.

Bổ sung, bà Thuỳ Dương cho rằng một số lĩnh vực khác có tiềm năng thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư như công nghệ và kinh tế số, hạ tầng, năng lượng, y tế… và đặc biệt là các doanh nghiệp hưởng lợi từ xu hướng chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng bền vững và ESG.

Theo bà, ngành nghề hấp dẫn mới chỉ là điều kiện cần. Đối với nhà đầu tư nước ngoài, sức hấp dẫn của thương vụ IPO còn phụ thuộc vào chất lượng và khả năng duy trì tăng trưởng, quản trị doanh nghiệp, mức độ minh bạch và công bố thông tin, định giá, quy mô free float và thanh khoản kỳ vọng sau khi niêm yết.

“Chất lượng quản trị doanh nghiệp và ESG ngày càng là những yếu tố quan trọng trong quá trình đánh giá một doanh nghiệp IPO, bên cạnh tăng trưởng và định giá”, bà nói.

Trong đó, về quản trị doanh nghiệp, nhà đầu tư thường tập trung vào ba nhóm vấn đề gồm cơ cấu HĐQT và tính độc lập, có cơ chế bảo vệ cổ đông thiểu số song song quản lý xung đột lợi ích, cũng như chất lượng báo cáo và hệ thống kiểm soát.

Riêng về ESG, có thể hiểu đơn giản là ba nhóm vấn đề: Môi trường, Xã hội và Quản trị. Vấn đề không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp có chính sách ESG hay báo cáo phát triển bền vững, mà quan trọng hơn là ESG có thực sự được tích hợp vào quản trị và kinh doanh hay không.

Vì vậy, chuyên gia khuyên doanh nghiệp không nên đợi đến sát thời điểm IPO mới hoàn thiện các vấn đề này. Việc nâng cấp chất lượng quản trị doanh nghiệp, hệ thống kiểm soát nội bộ, công bố thông tin và báo cáo ESG từ sớm sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng lịch sử hoạt động minh bạch, giảm bớt các quan ngại của nhà đầu tư trong quá trình thẩm định và tăng khả năng thu hút các nhà đầu tư tổ chức quốc tế.